Joods Den Haag en Scheveningen. Monument voor een vergeten bevolkingsgroep (1942-1900)

Foto van bakker Rädler, de joodse bakker in Scheveningen

Het is al vaak gezegd, maar kan niet vaak genoeg herhaald worden: Den Haag en Scheveningen hebben nauwelijks weet van hun Joodse verleden. Vandaar dat Wim Willems en Hanneke Verbeek van de Campus Den Haag (Universiteit Leiden) het initiatief hebben genomen om deze geschiedenis onder de aandacht te brengen.

Projectbeschrijving

Het is al vaak gezegd, maar kan niet vaak genoeg herhaald worden: Den Haag en Scheveningen hebben nauwelijks weet van hun Joodse verleden. Wie op zoek gaat naar de Joodse geschiedenis van de stad, zowel in het Spuikwartier, het Bezuidenhout of Scheveningen, komt niet ver. Er is een aantal documentaire publicaties verschenen, met een sterke nadruk op instituties, maar de verhalen van de mensen om wie het gaat zijn in nevelen gehuld. Dat valt om meerdere redenen te betreuren.

Om te beginnen heeft de Joodse bevolkingsgroep door de eeuwen heen een sterk stempel gedrukt op het Haagse sociale leven – en niet alleen in de binnenstad. Verder heeft de Joodse gemeenschap belangwekkende figuren voortgebracht, terwijl hun aandeel in de lokale geschiedenis lijkt te zijn verdwenen. De zerken op het Joodse kerkhof aan de Scheveningseweg zijn de stille getuigen van hun verdiensten voor de samenleving van weleer. Dan is er de cesuur die de Tweede Wereldoorlog heeft aangebracht, toen het leeuwendeel van de 17.000 Haagse Joden door de nazi’s werd weggevoerd - slechts een klein deel keerde terug. Die tragedie heeft een gat geslagen in het collectieve geheugen van de stad, waardoor de toegang tot een deel van het Haagse verleden is versperd. Ook waar het gaat om het verzamelen van historisch erfgoed van stedelijke nieuwkomers valt hier een wereld te winnen. 

In dit project wordt ingezoomd op de persoonlijke lotgevallen van 50 families, om van daaruit als vanzelf - net als op Google Earth – uit te komen bij de wereld in het groot: eerst in Scheveningen, dan Den Haag, Nederland en andere plekken van herkomst. Met in de verte de zionistische droom van het Beloofde Land. Het doel van het project is drieledig: geschiedschrijving, collectievorming van erfgoed en een buurtproject met geïnteresseerden in Scheveningen.

Het project moet resulteren in een rijk geïllustreerd publieksboek, een tentoonstelling en een documentaire. Daarnaast zal er lesmateriaal vervaardigd worden voor het basis- en middelbaar onderwijs. Studenten Geschiedenis van de Universiteit Leiden zullen in werkgroepen assisteren bij het verzamelen van archiefmateriaal.

In het kader van dit project (en in navolging van een aantal andere steden) werd in 2013 Open Joodse Huizen Den Haag georganiseerd. Het is de bedoeling dat dit jaarlijks in Den Haag georganiseerd wordt. Bekijk hier de documentaire over de eerste editie.


MondriaanstichtingVSB-fondsSNS ReaalPrins Bernard CultuurfondsOC&WVROM