Uitgebreid zoeken

Gastarbeiders uit Griekenland

Met de komst van Griekse gastarbeiders in de jaren zestig begon de Griekse gemeenschap pas echt te groeien. In 1966 sloten de Nederlandse en Griekse regering een wervingsverdrag, waarna Nederlandse bedrijven in Griekenland arbeiders konden werven. In de praktijk gebeurde dat overigens al vanaf 1961. Bedrijven zoals de Staatsmijnen, Royal Sphinx (Maastricht), de garenspinnerij NYMA (Nijmegen) en De Vries Robbé (Gorinchem) trokken toen op eigen initiatief naar Griekenland. Bovendien hadden België (1957) en Duitsland (1960) al eerder een officieel verdrag getekend, waardoor er ook een migratie van Grieken uit die landen naar Nederland op gang kwam. Wanneer het werk in de Belgische mijnen te zwaar werd, zocht men vlak over de grens naar betere omstandigheden.

Een grote concentratie Grieken ontstond in Utrecht, waar zij  naar verhouding oververtegenwoordigd zijn. In de loop van de jaren zeventig openden de eerste Griekse restaurants hun deuren. Het land werd steeds populairder als vakantiebestemming, wat hun populariteit in Nederland deed toenemen.De meerderheid van de Grieken in Nederland komt uit de noordelijke gebieden Macedonië en Tracië. Alleen in de havenstad Rotterdam wonen ook Grieken van de eilanden en van de Peloponnesos. In de jaren zestig steeg het aantal Grieken door de arbeidsmigratie, totdat de oliecrisis daar een eind aan maakte. 

Vanwege de toetreding van Griekenland tot de EU (1981) konden Grieken vanaf 1988 gebruikmaken van het vrije arbeidsverkeer van werknemers. Als gevolg daarvan neemt hun aantal in Nederland vanaf het einde van de jaren tachtig weer toe. In 2010 woonden er 14.241 Grieken in Nederland: 8.444 leden van de eerste en 5.797 leden van de tweede generatie.

‘ We verzamelden in de grote stationshal. Het was voor ons een soort ontmoetingscentrum en banenmarkt tegelijk. Daar werd informatie uitgewisseld over de fabrieken en de pensions. De nieuwkomers wisten dat ze 'de ouden' daar konden vinden. Voor de koffie gingen we naar de tweede klas restauratie (in de eerste klas mochten we niet). Aan de overkant, bij Du Commerce, werkte een Griekse ober, de enige Griek die een schoon beroep had. Bij hem konden we namen van fabrieken krijgen die gastarbeiders aannamen zonder verblijfsvergunning.’

Voormalige Griekse gastarbeider in de column van Dimitris Giannakos, Utrechts Nieuwsblad, 20 mei 1989. Zie Utrechts Archief .

‘Teach me to dance, will you?’ vraagt Basil (Alan Bates) aan Alexis Zorba  (Anthony Quinn) aan het eind van de film Zorba de Griek (1964). Hun voornemen een kolenmijn nieuw leven in te blazen, is mislukt en samen dansen ze op het strand van Kreta hun zorgen weg. Deze beroemde scène uit de film zou de opmaat vormen tot het wereldwijde succes van de Sirtaki.
Ook in Nederland werd Zorba de Griek een groot succes. In bioscopen waar de film draaide, dansten bezoekers in de pauze en na de voorstelling de Sirtaki en dronken zij Griekse wijn. Het Camera theater in Utrecht begon daar als eerste mee. Importeur Aridjis adverteerde met zijn Kretaanse droge wijn, Archanes, in het Horecablad van november 1965 als 'De wijn van Zorbas'. De eerste keer bestelden de bioscopen tien dozen wijn, twee weken later waren dat er 25 tot 50. Hierdoor begonnen ook de slijterijen naar Archanes te vragen. De Griekse wijn had zijn plaats op de Nederlandse markt veroverd.

Pigasos

De Griekse volksdansgroep Pigasos werd in 1963 opgericht door Griekse immigranten uit Utrecht. Op 25 oktober (Griekse feestdag) van dat jaar kwamen zij bijeen om met geleende kostuums Griekse volksdansen uit te voeren. De dansgroep bestond in het begin uit een vriendengroep zonder naam. De Stichting Bijstand Buitenlandse Werknemers zorgde ervoor dat ze materiaal konden kopen. Met hulp van Ria en Tom Jansen, Maritsa Dimitopoulos en Dimitra Sideris-Panagopoulou werden traditionele kostuums gemaakt.


Aanvankelijk was ontspanning het doel van de vereniging en het dansen op Griekse nationale feesten. In de loop van de jaren verbeterde de kwaliteit van de groep en groeide de belangstelling van het Hollandse publiek voor het volksdansen dermate dat Pigasos in heel Nederland, maar ook daarbuiten, optredens ging verzorgen.


De vertoning in Nederland van de film Zorba de Griek leidde in 1965 tot een ware rage om de Sirtaki te leren. Het Griekse Trio Hellinique, dat zich in de jaren zestig in Nederland vestigde, oogstte een hit  met La Danse de Zorba (1965). Het liedje stond hoog genoteerd in de Veronica Top 40. De Grieken uit Utrecht traden overal in het land op om de Sirtaki en andere Griekse dansen aan belangstellenden te leren. In datzelfde jaar kreeg de dansgroep een naam, Pigasos.
Meer informatie: Historisch Beeldarchief Migranten, collectie Pigasos en www.pigasos.nl

Politiek

Nikolaos Sideris (1919-1997) werd geboren in Penza (Rusland) als kind van een Griekse vader en een Russische moeder, die stierf toen hij acht maanden oud was. In 1930 vertrok het gezin naar Athene, waar Nikolaos technicus werd. Hij trad toe tot de OKNE, de jongerentak van de Griekse Communistische Partij, die toen illegaal was. In 1946 trouwde hij met Dimitra Panagopoeloe (1923-1998), maar de Griekse Burgeroorlog maakte het niet makkelijk voor politiek linkse Grieken. De repressie en armoede dwongen het paar om in 1955 met hun oudste zoon te emigreren. In hun geval naar Nederland, waar de zus van Nikolaos al woonde.
Het echtpaar zou de spil gaan vormen van het culturele en verenigingsleven, niet alleen in Utrecht, waar zij zich vestigden, maar ook landelijk. Het feit dat ze tien tot vijftien jaar eerder kwamen dan de grote stroom van buitenlandse werknemers plaatste hen in een ideale positie als tussenpersonen. Het sterke politieke bewustzijn van het echtpaar Sideris was bepalend voor de rol die zij speelden in Griekse verenigingen en voor buitenlandse werknemers in het algemeen. Vanuit de Domstad bestreden zij ook het kolonelsregime in hun vaderland (1967-1974).
De autobiografische boeken van Dimitra Sideris verschenen zowel in het Grieks als in een Nederlandse vertaling, onder andere Vaderlanden (Patrides) in 1992.

Voor archief van Dimitra Sideris, IISG (periode 1936-1995).  


MondriaanstichtingVSB-fondsSNS ReaalPrins Bernard CultuurfondsOC&WVROM