Uitgebreid zoeken

Samenwerken met archieven en musea

De interviews en foto’s die leerlingen verzamelen vormen een interessante aanvulling op bestaande erfgoedcollecties van archieven. De meeste fotocollecties van archieven bevatten foto-opdrachten en zijn gemaakt voor een journalistiek doel. Privéfoto’s bieden een unieke en aanvullende kijk op het dagelijks leven en kunnen een contrapunt vormen bij de overheersende beeldvorming over komst en vestiging. Leerlingen verzamelen binnen Spoorzoekersprojecten een minder bekend maar heel bepalend deel van de geschiedenis van Nederland.

De interviews en priv√©foto‚Äôs die leerlingen verzamelen bieden de mogelijkheid om ook iets te leren over de vorming van erfgoedcollecties in musea en archieven. Over erfgoed als verschijnsel. Een Spoorzoekersproject leent zich goed voor een erfgoed benadering waarbij erfgoed niet als een gegeven wordt beschouwd, maar als het voorlopige resultaat van een voortdurend onderhandelingsproces waarin tal van (f)actoren een rol spelen. Het biedt leerlingen de mogelijkheid om kritisch te reflecteren op hoe collecties van archieven en musea tot stand komen.

Waarom is het expliciteren van de rol van leerlingen als erfgoed-makers belangrijk? Hoe kom je buiten de leerling-docent relatie bij dit project? Wat is de meerwaarde van samenwerking buiten de schoolmuren?

Dat wat erfgoedinstellingen verzamelen en selecteren om bewaard te worden, bepaalt in grote mate ons beeld van het verleden. Door samen te werken met het archief is het mogelijk om op verschillende manieren leerlingen kennis te laten maken met een meer dynamische kijk op erfgoed. Musea en archieven leveren niet alleen kennis over het verleden, maar produceren ook het verleden in het heden. Erfgoed is een kwaliteit die aan bepaalde sporen uit het verleden wordt toegekend. Erfgoed is daarbij geen gegeven maar het resultaat van een proces van selecties en onderhandelingen. Deze toekenning is nooit neutraal, maar altijd maatschappelijk en politiek gekleurd, zeker bij een onderwerp als migratie.

Door binnen de lessen aandacht te besteden aan het proces van ‚Äúver-erfgoeding‚ÄĚ kan je als docent duidelijk maken aan de leerlingen dat ze zelf een bijdrage kunnen leveren. Belangrijk aspect daarbij is dat de verhalen en beelden die ze gaan verzamelen nog niet altijd door archieven en musea worden verzameld, verteld en gepresenteerd. Er liggen daardoor kansen in de klas voor dialoog en onderhandeling tussen leerlingen over de canonisering van migratie in beeld en woord. 

Onderdeel van Spoorzoekersprojecten is een mogelijke samenwerking met het lokale archief. Leerlingen kunnen een bezoek brengen om te zien waar bronnen over migratie bewaard worden, maar ook om te horen hoe het archief deze verzamelt en selecteert. Daarnaast kan de samenwerking verder gaan: door leerlingen als erfgoed-makers in te zetten en in samenwerking met het archief/museum persoonlijke verhalen en foto’s te verzamelen. Dit verzamelde materiaal kunnen de leerlingen vervolgens officieel presenteren of overdragen aan het archief/museum. Belangrijk is om vooraf tijd te nemen om het project en de mogelijkheden met de instelling door te spreken.

 

Leerlingen kunnen een bezoek brengen aan het lokale archief voor een kennismaking. Veel archieven bieden rondleidingen aan of speciale programma’s. De archivaris kan op verzoek van de school stukken laten zien waarin informatie te vinden is over migratie en migranten. Daarnaast kan iets vertelt worden over het verzamelbeleid van een archief. Hoe komt het archief aan archiefstukken? Wat wordt er bewaard en wie bepaald wat er bewaard wordt? Welke selecties worden er gemaakt en wie hebben er inspraak? Dit zou ook in het museum kunnen. Door zicht te krijgen op de werking van een archief kan de leerling zicht krijgen op de dynamische rol van erfgoed rond migratie en migranten.

Veel archieven (en musea) staan open voor samenwerking met school. Door samenwerking kan de rol van leerlingen als erfgoed-makers worden versterkt. Zo droegen leerlingen van de eerste klas van het Haganium bij aan de collectie van het Gemeentearchief Rotterdam door het schenken van werkstuk, scans van verzamelde foto’s en een transcriptie van hun interview. Tijdens een feestelijke overdracht archiveerden de leerlingen hun eigen werk met witte handschoentjes en tekenden de directeuren symbolisch voor de overdracht van het materiaal. Het kan de moeite waard zijn om in overleg met het archief te bekijken of het door de leerlingen verzamelde materiaal geschikt is voor opname in hun collectie.

  • Bespreek je wensen, er is vaak veel meer mogelijk dan het standaard aanbod.
  • Neem tijd om met elkaar door te spreken wat verwachtingen en mogelijkheden zijn.
  • Betrek bij een uitvoerige samenwerking het archief bij meerdere fases van het project
  • Maak gebruik expertise van het museum/archief. Zo heeft het Stadsarchief de verantwoordelijkheid voor het maken van een toestemmingsformulier/quitclaim. Daar zit ook hun expertise. Bij archieven zit ook inhoudelijke expertise, zij kunnen allerlei nuttige info over migranten bieden.
  • Laat, als je met leerlingen op school werkt, het archief weten wat je doet
  • Neem tijd om na afloop mogelijke verbeterpunten te bespreken (dat is goed voor vervolg)
  • Kijk naar belang archief/museum zelf en eigen belang
  • Belangrijk evalueren, langduriger relatie op te bouwen.
  • Archieven/musea hebben soms mogelijkheid om materiaal van leerlingen te presenteren
  • In sommige steden zijn thematische stadswandelingen mogelijk, gecombineerd met een bezoek aan het archief.

MondriaanstichtingVSB-fondsSNS ReaalPrins Bernard CultuurfondsOC&WVROM