Uitgebreid zoeken

De Barneveldse familie Rutgers: herkomst en wedervaren

 De oorsprong van de Barneveldse familie Rutgers ligt in Südlohn, een klein katholiek kerkdorp, vlak bij Winterswijk, net over de Nederlands-Duitse grens. Johannes Joseph Röttger, de vierde uit een gezin van acht, zag er - we schrijven begin negentiende eeuw - geen toekomst. Zijn vader had in het buurtschap Mühlenkamp een klein boerenbedrijf. De paar hectares land die hij pachtte, lagen een stuk van zijn kotte af. Herendienst, hand en spandiensten aan de landeigenaar, hoefde hij gelukkig niet meer te verlenen. Grootvader had dat nog wel moeten doen.

 Toch hield het niet over. Zonder werk als dagloner redden de Röttgers het niet, eigenlijk dan nòg niet. Gelukkig verdienden zij er met weven wat bij. In de winter waren ze eerder wever dan boer. Het was Heinrich, Johannes Josephs oudste broer, die er verder boeren zou. Het merendeel van het werk deed hij, sinds vader overleden was, trouwens al. Zo ging dat bij kleine boeren, al eeuwen lang. Als Johannes Joseph bleef, dan kwam dat neer op een schraal daglonersbestaan. Dat zag hij als terug naar af, zo er al werk voor handen was.  

 Johannes Joseph had het wel gezien, in Südlohn. Het waren moeilijke jaren geweest, jaren van hongersnood zelfs. Misoogsten en roofpartijen hadden Münsterland geteisterd. Precies in de jaren van Johannes Josephs jeugd. De toekomst zag er niet gunstig uit. Viel Südlohn voorheen onder het Vorstenbisdom Münster, in 1803 was het in handen gekomen van het Vorstendom Salm-Salm. In 1811 kwam het, na jaren van politieke onrust en strijd, onder het bewind van het Franse Keizerrijk. In 1813 hadden de Pruisen het weer voor het zeggen gekregen. Ronselaars, dan van de ene, dan van de andere kant, kwamen voorbij.

 Soms wierven ze vrijwillig, vaak onder dwang. Johannes Joseph, in de kracht van zijn leven, vreesde het ergste. Had Fürst Salm-Salm de dienstplicht eigenlijk al ingevoerd, Napoleon, zodra aan de macht, zou dat zeker doen. Johannes Joseph wachtte het niet af, als hij aan één kledingstuk een hekel had, dan was het wel aan de wapenrok. Dan liever in Nederland, in den vreemde, een nieuw bestaan opbouwen, al was Nederland niet echt vreemd. In het grensgebied waren ze er mee vertrouwd, als bestemming lag het voor de hand, de vraag was alleen: waarheen precies?

 Aldus de beginpassages uit ‘De Barneveldse familie Rutgers: herkomst en wedervaren’, te vinden op www.debarneveldsefamilierutgers.nl. Beginnend in het Münsterlandse Südlohn speelt de Rutgersgeschiedenis zich eerst en vooral af in Barneveld, de plaats waar Johannes Joseph Röttger (Rutgers) zich in 1809 vestigde (*). Het Rutgersverhaal, dat loopt tot 1938, het jaar waarin ook de laatste nog in Barneveld woonachtige Rutgers naar elders vertrekt, bevat niet alleen een boeiende geschiedenis van een migrantenfamilie, tegelijk biedt het een doorkijkje in de leefwereld van een kleine groep RK-middenstanders binnen een verrassend gastvrij en tolerant, overwegend protestants-christelijk Barneveld.

 ‘De Barneveldse familie Rutgers’, mei 2012 digitaal uitgegeven, verlucht met een zeventigtal afbeeldingen, werd geschreven door Anthony Draaisma, van moederszijde aan de Rutgers verwant. In een uitgebreid voetnotendocument tenslotte, laat de auteur zien waardoor hij werd geïnspireerd en hoe hij tewerk ging. Contact infoatdebarneveldsefamilierutgers [dot] nl. 

 (*) Onder de titel ‘Meest vreemdelingen uit Münsterland’ verschijnt eind 2012 een populair-wetenschappelijke studie over de migratie van Münsterlanders naar Barneveld, van de hand van Gerjan Crebolder, ex-gemeentearchivaris van Barneveld.


MondriaanstichtingVSB-fondsSNS ReaalPrins Bernard CultuurfondsOC&WVROM