Uitgebreid zoeken

Waarom zou ik dit met mijn leerlingen doen?

Spoorzoekersprojecten streven naar diverse doelen:

  • Vergroten van kennis van migratiegeschiedenis bij leerlingen. Leerlingen zien dat migratie een belangrijk onderdeel is van het menselijk bestaan, toen en nu.
  • Verbeteren van de kwaliteit van historisch denken en redeneren bij leerlingen
  • Verbinden van de geschiedenis van de eigen omgeving met de ‘grote’ geschiedenis door het onderzoeken en documenteren van persoonlijke verhalen.
  • Het democratiseren van erfgoed door leerlingen foto’s en verhalen te laten verzamelen, ten toon te stellen of over te dragen aan het archief: erfgoed is dynamisch.
  • Verbinden van mensen: leerlingen – families – klasgenoten – docenten - wijkbewoners – archieven etc.

Migratiegeschiedenis

Migratie is een belangrijk fenomeen binnen de geschiedenis. Toch is in het onderwijs slechts beperkte aandacht voor dit onderwerp. In schoolboeken, musea en archieven wordt migratie veelal gepresenteerd in de context van de nationale geschiedenis. In dit nationale narratief zijn begrippen als gastvrijheid, tolerantie en ondernemingszin belangrijke begrippen. Het is dan ook niet verwonderlijk dat er veel nadruk ligt op vluchtelingen in de 17de eeuw en migratie als grootschalig fenomeen pas in de 20ste eeuw wordt geïntroduceerd. Daarbij ligt de nadruk vaak sterk op migratie als probleem: dekolonisatie, integratieproblematiek van (voormalig) gastarbeiders, de huidige instroom van vluchtelingen en oorlog in de wereld. Leerlingen zouden bijna vergeten dat het de constante factor in de geschiedenis is.

Wereldgeschiedenis in de klas

Veel docenten vinden het huidige curriculum te eurocentrisch en voor leerlingen vaak ‘te ver van hun bed’. Door te kijken naar de verschillende migratieverhalen in de klas of in een tentoonstelling op school, krijgen leerlingen een rijk beeld van de geschiedenis van migratie en migranten en van Nederland en de herkomstlanden in de laatste halve eeuw.

Oral history

In Spoorzoekersprojecten komen leerlingen in aanraking met een bijzonder vorm van geschiedenis: oral history.  Het gaat daarbij niet alleen om weergeven van wat er wordt verteld, maar ook om aandachtig luisteren, selecteren, verbanden leggen, vergelijken met andere bronnen. Het gaat niet alleen om de feiten, maar ook om het verhaal dat de feiten verbindt en om de manier waarop dat verhaal wordt verteld en de betekenis die daaraan wordt gegeven. En om de betekenis die deze verhalen voor ons (leerlingen, docenten, ouders, migranten) hebben.

Dynamisch erfgoed

In zijn afscheidsrede betoogde de historicus Willem Frijhoff dat cultureel erfgoed ons helpt bij identiteitsvorming. Daardoor is dit niet alleen iets van het verleden, maar cultuur ván en vóór de toekomst. Cultureel erfgoed is ook niet alleen iets van de elite en voor eeuwig onveranderlijk, maar dynamisch[1]. Frijhoff schenkt in dit verhaal vooral aandacht aan de rol van historici. Zijn notie van dynamisch erfgoed is juist ook interessant voor het onderwijs. De maatschappelijke dynamiek zit in onze klassen. In Spoorzoekersprojecten kunnen we leerlingen laten nadenken over erfgoed en identiteit. Wanneer de verhalen en foto’s van migranten worden tentoongesteld of aangeboden aan het archief, werken de leerlingen zelf mee aan het maken van erfgoed en merken geïnterviewden dat deze verhalen ‘ertoe doen’.

Inleven in anderen in een verdeelde samenleving

Lange tijd gingen docenten ervan uit dat aandacht voor multiperspectiviteit kan bijdragen aan het vermogen van leerlingen om te zich in anderen te verplaatsen. Uit onderzoek in onder meer Noord-Ierland bleek dat in een samenleving met tegenstrijdige visies op het verleden ‘neutraal’ geschiedenisonderwijs dat met de beste bedoelingen leerlingen leert over multiperspectiviteit niet het gewenste effect heeft. Dat lukt wel bij geschiedenis over neutrale onderwerpen, maar niet bij gevoelige onderwerpen. Wanneer de verhalen van thuis (van de eigen groep) afwijken van die op school, zien leerlingen wel de eenzijdigheid in de benadering van de ander, maar nauwelijks bij zichzelf. Barton en McCully:  ‘Instead of simply presenting a balanced history curriculum, educators might better develop students empathy and understanding by trying to motivate them to engage deeply with others’ pasts as well as their own. This might be accomplished by greater attention to the owner of stories. Telling stories – (..) listening to the stories of others – plays a pivotal role in (..) empathic engagement’.[2]


[1] Frijhoff, W. (2007). Dynamisch erfgoed.

[2] Barton, Keith C., & McCully, Alan W. (2012). Trying to "See Things Differently": Northern Ireland Students' Struggle to Understand Alternative Historical Perspectives. Theory and Research in Social Education, 40(4), 371-408


MondriaanstichtingVSB-fondsSNS ReaalPrins Bernard CultuurfondsOC&WVROM